Sturen op provinciale doelen

De provincie heeft verschillende middelen om te regelen hoe de ruimte wordt gebruikt en ingericht. Daarmee kan de provincie keuzes maken over wat waar komt, passend bij de Omgevingsvisie van Overijssel.

Visie en regels

In de Omgevingsvisie en de Omgevingsverordening staat wat de provincie belangrijk vindt voor het gebruik en de inrichting van de leefomgeving. Ook staan hierin de regels voor veranderingen in de ruimte.

Programma’s en gebiedsgerichte aanpak

De provincie werkt plannen verder uit in programma’s en per gebied. Hierin staat wat er moet gebeuren en welke maatregelen nodig zijn. Daarbij wordt naar meerdere onderwerpen tegelijk gekeken.

Projectbesluiten

Met een projectbesluit kan de provincie zelf bepalen wat er op een plek gebeurt bij grote projecten. Dit wordt gebruikt bij projecten die belangrijk zijn voor de provincie. Bijvoorbeeld als een project meerdere gemeenten raakt, veel invloed heeft op de samenleving of als bestaande plannen niet genoeg ruimte bieden om provinciale doelen te halen. In zulke gevallen kan de provincie zelf besluiten nemen over de inrichting en uitvoering van het project.

Grondbeleid

De provincie kan grond en gebouwen kopen, beheren en verkopen. Het bezit van grond en gebouwen is een extra middel om te bepalen hoe de ruimte wordt gebruikt. Het geeft de provincie ook de mogelijkheid om eigenaren te vergoeden met grond als zij schade hebben door maatregelen van de provincie. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij de aanleg van natuur of infrastructuur, zoals wegen.

De provincie Overijssel gebruikt verschillende manieren om samen met partners, inwoners en organisaties te bepalen wat belangrijk is en welke kant ontwikkelingen op gaan. Daarbij is geen geld of wet nodig.

Keuzes maken en prioriteit geven

De provincie kiest welke onderwerpen eerst worden opgepakt, in welke volgorde en met welk tempo. Soms veranderen deze keuzes als de situatie verandert. De provincie kan ook kiezen voor een aanpak per regio of per onderwerp, passend bij de verschillen binnen Overijssel.

Regels en uitleg voor uitvoering

De provincie legt uit hoe beleid moet worden uitgevoerd met regels en richtlijnen. Deze geven aan hoe beleid in de praktijk wordt uitgevoerd en zorgen voor duidelijkheid voor uitvoerders en partners. Ook geeft de provincie uitleg bij bestaande wetten en regels. Zo is duidelijk hoe deze in de praktijk worden toegepast.

Regie en opdrachtgeverschap

De provincie treedt op als opdrachtgever en coördinator. Dit betekent dat de provincie opdrachten geeft aan organisaties en het werk aanstuurt via programma’s. In gebiedsprojecten brengt de provincie partijen bij elkaar, organiseert zij het werk en houdt zij de voortgang in de gaten. (Zie ook: Gebiedsgericht werken)

Belangen behartigen

De provincie behartigt haar belangen richting het Rijk, Europa en andere overheden. Dit gebeurt via overleggen, gezamenlijke standpunten en samenwerking met andere provincies of regio’s. Zo kan Overijssel invloed uitoefenen buiten haar eigen taken.

Verbonden partijen

Soms wordt samenwerking vastgelegd in een aparte organisatie, zoals een bedrijf, een fonds of een regionaal samenwerkingsorganisatie. Als de provincie daarin meebeslist én geld heeft geïnvesteerd, heet dat een verbonden partij. (Zie ook: Verbonden Partijen)

Samenwerking

De provincie bepaalt ook met wie zij samenwerkt en hoe die samenwerking wordt georganiseerd. Daarbij maakt de provincie keuzes over partners, de grootte van de samenwerking en hoeveel sturing de provincie zelf geeft. Soms stuurt de provincie sterk, en soms laat zij meer ruimte aan andere partijen en initiatieven. (Zie ook Samenwerken - in en rond de provincie)

De provincie Overijssel gebruikt verschillende juridische middelen om regels vast te leggen, besluiten te nemen en te controleren of activiteiten goed verlopen.

Verordeningen

Met verordeningen legt de provincie regels vast voor inwoners, bedrijven en organisaties. Deze regels geven duidelijk aan wat mag en wat niet. Bijvoorbeeld: de regels geven aan waar iets gebouwd mag worden en welke voorwaarden hiervoor gelden. Zo is het voor iedereen duidelijk en eerlijk.

Tegelijkertijd gelden deze regels ook voor de provincie zelf. Inwoners en organisaties kunnen zich hierop beroepen en de provincie hierop aanspreken.

Beleidsregels

Beleidsregels leggen uit hoe de provincie haar taken uitvoert die zij volgens de wet moet doen. Ze laten zien hoe besluiten worden genomen. Dit zorgt ervoor dat besluiten duidelijk en voorspelbaar zijn. Inwoners en organisaties weten daardoor beter waar ze aan toe zijn bij een aanvraag of samenwerking.

Beschikkingen

Een beschikking is een besluit waarbij iemand een recht of een plicht krijgt. Een beschikking kan bijvoorbeeld een vergunning, een ontheffing of een handhavingsbesluit zijn. Met een beschikking geeft de provincie onder meer toestemming voor een activiteit of legt zij verplichtingen op om iets te herstellen. Ze zijn belangrijk in het dagelijkse werk van de provincie.

Loket Overijssel | Vergunningen en meldingen

Bestuursrechtelijke handhaving

Met een bestuurlijke handhaving zorgt de provincie dat iedereen zich aan de regels houdt. Dit kan bijvoorbeeld met een last onder dwangsom (een waarschuwing met een geldboete erbij), bestuursdwang (wanneer de provincie zelf ingrijpt om een situatie te herstellen en de kosten bij de overtreder neerlegt) of andere maatregelen. Handhaving helpt om eerlijkheid, veiligheid en kwaliteit te bewaren. Het laat zien dat regels serieus zijn en nageleefd moeten worden.

Planvormende instrumenten

Planvormende instrumenten geven regels over hoe de provincie de ruimte gebruikt en programma’s uitvoert. Voorbeelden zijn omgevingsverordeningen, projectbesluiten en programma’s onder de Omgevingswet. Dit helpt om keuzes voor de lange termijn duidelijk te maken en goed af te stemmen met gemeenten, waterschappen en andere partners.

Contracten en overeenkomsten

Contracten en overeenkomsten zijn afspraken tussen de provincie en andere partijen, zoals gemeenten, bedrijven of maatschappelijke organisaties. Deze afspraken zijn verplicht om na te leven. Voorbeelden zijn samenwerkingsovereenkomsten, gebiedscontracten of publiek‑private afspraken. In de afspraken staat wie wat doet, wanneer het gedaan moet zijn en onder welke voorwaarden. Zo is duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is en wordt samenwerking goed geregeld.

Toezicht en naleving

Met toezicht en naleving controleert de provincie of iedereen zich aan de regels houdt. Dit kan bijvoorbeeld met toezichthouders, controles en rapportages. Door regelmatig te controleren kan de provincie snel ingrijpen als iets niet goed gaat. Zo blijft de kwaliteit van projecten en activiteiten gecontroleerd.

De provincie staat daarbij ook zelf onder toezicht van het Rijk, waardoor er controle is op de manier waarop zij haar taken uitvoert.

De provincie Overijssel gebruikt verschillende financiële middelen om projecten en ontwikkelingen te ondersteunen.

Leningen en garanties

De provincie kan leningen of garanties geven. Een lening geeft financiële hulp onder bepaalde voorwaarden. Een garantie betekent dat de provincie een deel van het financiële risico van een project op zich neemt. Zo kunnen andere partijen makkelijker investeren. Deze middelen worden gebruikt voor projecten die passen bij provinciaal beleid.

Cofinanciering

Bij cofinanciering voegt de provincie geld toe aan projecten waar ook andere partijen in investeren. Dit kan regionaal, landelijk of Europees zijn. Door geld samen te voegen van verschillende partijen, kunnen grotere projecten worden uitgevoerd. Zo werken partijen beter samen en bereiken ze meer voor de provincie of het project.

Subsidies

De provincie geeft subsidies als dat het beste past bij een project of activiteit. Subsidies worden gegeven voor plannen die bijdragen aan de doelen van de provincie, bijvoorbeeld voor leefbaarheid, natuur, economie en cultuur. Een subsidie helpt organisaties, inwoners of bedrijven om een plan uit te voeren dat anders niet kan doorgaan. De provincie stelt voorwaarden en kijkt of het plan past bij het beleid.

Loket Overijssel | Subsidies

Subsidiebeleid in Overijssel: rol en werkwijze

Fondsen

De provincie werkt met fondsen om thema’s voor langere tijd te ondersteunen, zoals innovatie, leefomgeving of energie. Fondsen bieden geld voor langere tijd, vaak voor meerdere jaren. Zo kan het werk goed worden doorgezet en blijft het project of thema langere tijd ondersteund. Binnen fondsen wordt gewerkt met verschillende vormen van financiering, zoals leningen, garanties en soms participaties of deelnemingen. Deze vormen verschillen in risico, betrokkenheid en de manier waarop middelen worden ingezet.

Overijssel | Fondsen

Fonds in ontwikkeling

Overijssel staat voor grote maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie, circulaire economie en versterking van de defensie- en chipsector. Bedrijven die hieraan werken, lopen in de opschalingsfase vaak vast op een financieringsgat dat markt en bestaande fondsen niet vullen. Daarom werkt de provincie toe naar een oprichtingsbesluit voor het Perspectieffonds Overijssel (PFO) op. PFO is een fonds dat inspringt wanneer geen van onze andere fondsen kan helpen. Door risicokapitaal, ontwikkelondersteuning en subsidie te combineren kan het investeren in bedrijven, gebieden en vastgoed, voor de lange termijn.

Statenvoorstel | Principebesluit oprichting Perspectieffonds Overijssel

Inkoop (en aanbesteding)

De provincie zet inkoop en aanbesteding in om werkzaamheden, onderzoeken of diensten door externe partijen te laten uitvoeren. Dit instrument wordt gebruikt wanneer de provincie capaciteit, expertise of uitvoering van buiten nodig heeft om provinciale doelen te realiseren.

1. Nationale en internationale wetgeving en beleid

De inhoud van nationale en Europese wet- en regelgeving wordt op een ander bestuursniveau vastgesteld. De provincie is gebonden aan deze kaders en kan hier alleen indirect invloed op uitoefenen, bijvoorbeeld via lobby.

2. Uitkomsten van rechterlijke procedures

Rechterlijke uitspraken en onafhankelijke toetsing bepalen in concrete gevallen de toepassing van wet- en regelgeving. Deze uitkomsten zijn niet politiek stuurbaar.

3. Bevoegdheden van andere overheden

Gemeenten, waterschappen en het Rijk hebben eigen wettelijke bevoegdheden en verantwoordelijkheden. De provincie kan hier niet direct op sturen, maar werkt wel samen waar belangen samenkomen. Voorbeelden hiervan zijn:

• Stikstofbeleid en landelijke emissienormen
• Natura 2000-aanwijzingen (EU)
• Mestbeleid en landbouwregels (EU/Rijk)
• Waterkwaliteitseisen (Kaderrichtlijn Water – EU)
• CO₂-beprijzing en nationale klimaatdoelen
• Energieprijzen en energiebelasting
• Netcongestie en landelijke energieregels (rol netbeheerders/Rijk)
• Snelwegen (rijkswegen) en spoorinfrastructuur
• Luchtvaart en vliegroutes
• Asiel- en migratiebeleid (Rijk)
• Aantal en locatie van nieuwbouwwoningen
• Bestemmingsplannen / omgevingsplan voor wijken en dorpen
• Bouw- en verbouwvergunningen (omgevingsvergunning)
• Lokale verkeersmaatregelen (zoals 30 km/u-zones)
• Jeugdzorg (Gemeente)

4. Individuele keuzes van inwoners en bedrijven

Beslissingen van inwoners en bedrijven, zoals waar zij wonen, werken of investeren, liggen buiten directe overheidssturing. De provincie kan deze keuzes hooguit beïnvloeden via randvoorwaarden en prikkels.

5. Technologische en demografische ontwikkelingen

De richting en het tempo van innovatie en bevolkingsontwikkeling zijn slechts beperkt beïnvloedbaar. De provincie kan hierop inspelen, maar deze ontwikkelingen niet bepalen.

6. Macro-economische en internationale ontwikkelingen

Ontwikkelingen zoals economische groei, inflatie en internationale crises worden bepaald op nationale en mondiale schaal. Deze hebben wel effect op de provincie, maar zijn niet door provinciaal beleid te sturen.

7. Marktontwikkelingen en beschikbaarheid van middelen

Factoren zoals marktwerking, prijsontwikkeling en beschikbaarheid van (landbouw)grond en energie worden grotendeels bepaald door vraag en aanbod. De provincie heeft hier slechts beperkt invloed op.

8. Natuurlijke en fysieke processen

Processen zoals weersomstandigheden, waterstromen en ecologische ontwikkelingen volgen hun eigen dynamiek. De provincie kan deze niet sturen, maar wel maatregelen nemen om effecten te beïnvloeden of te beperken.