Provinciale taken en financiën
De taken van de provincie en de beschikbare middelen
In dit hoofdstuk lees je wat de taken van de provincie Overijssel zijn en hoe de provinciale begroting is opgebouwd. Je vindt hier ook het actuele financiële vooruitzicht en de keuzemogelijkheden daarbij.
De zeven kerntaken van de provincie
De provincie Overijssel werkt aan veel verschillende onderwerpen. Om overzicht te geven, zijn deze verdeeld in kerntaken. De kerntaken laten zien waar de provincie aan werkt, waarover zij besluiten neemt en waarvoor zij verantwoordelijk is.
Kerntaken vormen de wettelijke en bestuurlijke basis, hoewel er ook taken zijn op basis van medebewind, interbestuurlijke afspraken en specifieke programma's van Rijk en Europa.
1 Ruimtelijke ordening en waterbeheer
Deze kerntaak gaat over hoe we de ruimte in Overijssel gebruiken en inrichten. Ook gaat het over schoon, veilig en voldoende water voor inwoners, bedrijven en natuur.
2 Milieu en energie
Deze kerntaak gaat over een schone en duurzame provincie. Het gaat om schone lucht, een schoon milieu, het besparen van energie en het gebruik van duurzame energie.
3 Vitaal platteland
Deze kerntaak gaat over een leefbaar en economisch sterk platteland. Het gaat om een toekomst voor de landbouw, het herstel van natuur en een goede balans tussen gebruik van de ruimte en bescherming van natuur en landschap.
4 Mobiliteit
Deze kerntaak gaat over goede bereikbaarheid in Overijssel. Het gaat om veilige en duurzame wegen, fietspaden en openbaar vervoer. Ook gaat het om een goede en efficiënte infrastructuur voor alle vormen van vervoer.
5 Regionale economie
Deze kerntaak gaat over een sterke economie in Overijssel. Het gaat om goede kansen voor bedrijven, meer innovatie en voldoende werkgelegenheid in alle regio’s van de provincie.
6 Cultuur en sociale kwaliteit
Deze kerntaak gaat over een aantrekkelijke en leefbare provincie Overijssel. Het gaat om cultuur, erfgoed en het versterken van de verbinding tussen mensen in de samenleving.
7 Kwaliteit openbaar bestuur
Deze kerntaak gaat over een betrouwbare en open overheid in Overijssel. De provincie werkt samen met gemeenten, waterschappen en andere organisaties om goed samen te werken en besluiten zorgvuldig uit te voeren.
Wettelijke taken en systeemrol
De provincie heeft taken die zij volgens de wet moet uitvoeren. Daarnaast zijn er taken die de provincie zelf kiest, maar die wel belangrijk zijn voor het functioneren van de provincie.
De provincie moet in elk geval deze taken uitvoeren:
- Vergunningen verlenen, toezicht houden en handhaven.
- Zorgen voor beheer, onderhoud en veiligheid van provinciale wegen en vaarwegen.
- Organiseren van regionaal openbaar vervoer.
- Beschermen van natuur en uitvoeren van Natura 2000-regels.
- Zorgen voor waterbeheer.
- Ondersteunen en versterken van het openbare bibliotheeknetwerk in de provincie.
- Taken die de provincie volgens de wet moet uitvoeren, zoals toezicht houden op andere overheden, uitvoering van de Wet open overheid, juridische taken en het bewaren en archiveren van documenten.
Een groot deel van de begroting van de provincie gaat naar deze taken die de provincie volgens de wet moet uitvoeren.
In de afgelopen periode is per kerntaak in beeld gebracht welke taken wettelijk verplicht zijn, welke taken de provincie daarnaast uitvoert en hoe deze taken worden betaald: met geld dat elk jaar terugkomt of met geld voor een bepaalde periode.
Systeemrol
De provincie heeft ook een rol die niet altijd wettelijk is vastgelegd, maar wel nodig is om het systeem goed te laten werken. Zonder deze rol komen belangrijke taken en doelen in de provincie in de knel.
Voorbeelden hiervan zijn:
- Goede inrichting van de ruimte boven en onder de grond.
- Schoon en voldoende (drink)water en bescherming tegen overstromingen.
- Een duurzaam en betrouwbaar energiesysteem.
- Bescherming en versterking van natuur en biodiversiteit.
- Goed en toekomstbestendig openbaar vervoer.
- Een goed werkende provinciale infrastructuur.
- Een sterke regionale economie.
- Behoud van cultureel erfgoed.
Bij de Perspectiefnota 2027 is per kerntaak in beeld gebracht welke taken wettelijk zijn, welke rol de provincie extra vervult en welke ontwikkelingen spelen. Deze informatie wordt gebruikt bij de Begroting 2027 om keuzes te maken. Uitgangspunt is dat wettelijke taken en de systeemrol worden betaald uit structureel geld.
Planning & Controlcyclus
Alles wat de provincie doet en uitgeeft, staat in de planning- en controlcyclus.
In de Perspectiefnota en de begroting staan de plannen van de provincie. Twee keer per jaar laat de Monitor zien hoe het gaat. In de Jaarrekening staat wat er uiteindelijk is gedaan.
De begroting is verdeeld in kerntaken. Zo is duidelijk wat de provincie doet en hoeveel geld daarvoor wordt gebruikt.
Elke kerntaak bestaat uit:
- Beleidsdoelen: wat de provincie wil bereiken.
- Prestaties: wat de provincie daarvoor doet.
De monitor en de jaarverslag gebruiken dezelfde indeling. Daardoor is goed te zien of de plannen ook zijn uitgevoerd.
Financiële ruimte en keuzemogelijkheden
De jaarlijkse inkomsten en uitgaven van de provincie staan in de Begroting 2026. In 2026 gaat het om ongeveer 660 miljoen euro. Op de startpagina van de begroting staat waar het geld aan wordt uitgegeven.
De inkomsten komen vooral uit het provinciefonds en uit de opcenten op de motorrijtuigenbelasting. Daarnaast ontvangt de provincie geld uit dividenden en rente. Een totaaloverzicht staat in de Begroting 2026.
- Opcenten zijn een extra bedrag dat de provincie bovenop de motorrijtuigenbelasting (wegenbelasting) vraagt.
- Motorrijtuigenbelasting is belasting die je betaalt als je een auto of ander voertuig hebt.
- Dividenden en rente zijn inkomsten die de provincie krijgt uit geld dat ze heeft belegd of uitgezet.
De Perspectiefnota 2027 laat zien hoe de financiën zich ontwikkelen. Daarin staat ook hoeveel geld in de periode 2027 tot en met 2030 vrij te besteden is en hoeveel geld in de reserves zit.
In de Perspectiefnota staat ook welke keuzes Provinciale Staten kunnen maken in het financiële beleid. Bijvoorbeeld over de hoogte van de belastingen en het gebruik van het eigen vermogen. In een bijlage staan deze keuzes uitgelegd.
De nieuwe Europese begrotingsperiode 2028–2034 biedt kansen voor de taken van de provincie. Provinciale projecten kunnen dan worden aangevuld met geld uit Europa. Dit Europese geld wordt gebruikt als extra steun om provinciaal beleid uit te voeren. Om Europese fondsen en programma’s te kunnen gebruiken, moet de provincie zelf ook geld inleggen. Dat heet cofinanciering.
Staat van Overijssel | Begroting 2026
Staat van Overijssel | Uitsplitsing algemene dekkingsmiddelen 2026
Staat van Overijssel | Budgettair perspectief 2027
Staat van Overijssel | Perspectiefnota 2026 | Reservering cofinanciering Europese programma's